تبلیغات
بارقه ی شعر و نقد - شعر گفتاری را مدیون سید عالی صالحی بدانیم یا یدالله امینی (مفتون) كدام یك ؟!بخش اول




بارقه ی شعر و نقد

کلمه پذیرنده نبود ، پوشاننده بود


  بخش اول:

  یدالله امینی درسال1302 درروستای هولاسو5 کیلومتری شهرستان شاهین دژاز توابع استان آذربایجان ‌غربی دیده به جهان گشود. تاریخ تولد مفتون برابرتقویم رسمی صد وسی ساله ی سازمان ثبت احوال مطابق است با 21 خرداد ماه سال 1305 هجری شمسی می باشد،اما درشناسنامه ی وی،تاریخ تولد با سه سال تفاوت روزدهم ماه بهمن سال 1302 شمسی قیدشده است. طبق شناسنامه، نام اصلی وی یدالله امینی فرزندِ مرحوم عبدالله(خان میرزا بیک)می باشد.اکثر مردم اورا با تخلص شعری«مفتون»می شناسند.

    امینی درسال 1325 وارددبیرستان فردوسی تبریزشد.ازهمان لحظه ی ورودبه دبیرستان،نخستین شعر اجتماعی- سیاسی وی نیز جرقه زد. نخستین شعرمفتون امینی درمطبوعات سال 1319درمجله ی"راهنمای زندگی"منتشرشد. سپس به دنبال آن اولین شعر منظومش نیز با غزل و چهارپاره در قلمرو ادبیات کلاسیک خودنمایی کرد. اما بازتاب اشعار نیمایی امینی به شکل گسترده وجدی تر به سال  1336بر می گردد.

    اولین مجموعه ی اشعار وی با عنوان«دریاچه» که بیشتردر بردارنده ی دغدغه های اجتماعی-سیاسی بود با درون مایه های رایج آن دوره ازفقر، امید، تجاوز، شکنجه و...گرفته تا مرگ،زندگی، پستی وبلندی درجهان بینی و هستی شناسی این شاعرایرانی،در تغییریا حداقل حدوداوضاع اجتماعی آن زمان مؤثربوده است.

    مفتون باپس زدن جریان حاکمِ سالهای 1332ه.ش یعنی سمبولیسم اجتماعی ورمانتیکِ سیاه که بیشتر دراشعار شاعرانی چون؛فریدون مشیری،نصرت رحمانی،نادر نادرپورو...جریان داشت،توانست حال وهوایی تازه وارد شعرخود نماید. لذابه رغم سال هاکوشش وپژوهش درعرصه ی ادبیات،هیچ گاه راه را گم نکرد وبا نگره براوضاع اجتماعی وفرهنگی به گسترش جهان بینی نسبت به پیرامونش نیزهمت گماشت. جهان بینی پرجاذبه اش که به نوعی ریشه درتلفیق شعرنو وکهن داشت، این باربه شکل جدی تری با شعرنیمایی برساحت ادبیات معاصر وزیدن آغاز کرد.

    درهمین عصر،اگر نیما یوشیج توانست ساخت و صورت نوینی به شعرفارسی عرضه دارد، مفتون امینی نیز به تبعیت ازپدرشعرنو، حال وهواهای نسبتا"متفاوتی راهرچند محدود وارد شعرنیمایی کرد. این تحولات درمجموعه اشعار دریاچه، کولاک ، انارستان به شکل پررنگی چشمگیر می باشد  باریک اندیشی وتوجه مفتون به جنبه های تازه ی معانی قابل تأمل وتعمق است. درهمجواری با این عوامل می توان شعرمفتون را ازحیث اندیشه،عاطفه وخیال ازیک سودربردارنده ی دغدغه های اجتماعی که موجب اعتلای کلام شاعرترک زبان شده، ازسوی دیگر نکته سنجی وباریک بینی از لحظه های عادی زندگی نیزسطح شعر وی را بالابرده وبر نقاط قوت آن افزوده است.

    امینی درسال 1328ازدانشکده ی حقوق تهران فارغ التحصیل شد، سپس به مدت 31 سال در وزارت دادگستری خدمت کرد.درسال 1350 نیز به جهت سیاسی بودن اشعارش وارتباط با محافل روشنفکران تبریز به همراه دوستان صمد بهرنگی و بهروز دهقانی و...مورد پیگرد واذیت وآزارساواک قرارگرفت. بعد ازآن جریان،از سمت قضایی برکنارو به تهران منتقل گشت. هرچند بعداز انقلاب دوباره دعوت به کارشد اما ضربه ی روحی ناشی از همین جریانات که بیشتر به دست ساواک انجام می گرفت، درسال 1359به طورجدی و مستمردر اشعارش منعکس گردید.

    دهه ی چهل زندگی مفتون که سرشاراز فراز و نشیب های سیاسی بود،کارنامه ی شعری بعداز انقلابش را نیزدستخوش تحول کرد. همین تحولات دست شاعررا در پیروی ازسبک نیمایی و شاملویی بازکرد.از رهگذر همین امر،امینی نیز جزو شخصیت های پیرو این سبک و خط بوده ،چرا که ارائه ی احساسات ناسیونالیستی و تفکرات بی پرده اش ،با این شیوه، به سرعت مطرح می شد.

    یکی ازنکاتی که درزندگی مفتون بیش ازهرچیزی به چشم می خورد، مسأله ی مهاجرت بود. مهاجرتی که به ناچار از او شاعری معترض نیز ساخت. هرچندحریری ازحجب وحیا سراپرده ی اشعارش را پوشانده، اما همچنان حس اعتراض، آزادیخواهی و...که به نوعی ازاحساس وطن خواهی اش بلند می شد به عقده های روانی وی دامن زده و فریاد منکوب و سرکوب شده اش را به شکل مهاجرت تشدید کرد.

    به هرحال مفتون به حق مفتون شعرنیمایی و قالب های دیگری چون؛ شعرسپید می باشد. وی تحول را از ممیزهای اصلی شعرمی داند،زیرا اعتقادبراین امرداردکه شعر بایدبراساس مقتضیات زمانی ومکانی وبه فراخورآن باسلیقه هاوعلاقه ها نیز همخوانی داشته باشد یا به تعبیری نوشدن شعررا ازضروریات ادبیات معاصرمی داند. شاعر با باور براین فرض،از همین جایگاه درحدهمان مجموعه اشعارش ازاین پل گذشته وبه سلامت حال وهوای تازه ای را درشعرخود ارائه می دهد.

    تجربه های عینی وذهنی شاعر درآثارش را می توان مرکزاصلی شعر نیمایی،شاملویی وآوانگارد دانست که توانسته چه ازحیث اندیشه وچه ازحیث صورت وساختاراز عهده این مهم به کمال برآید. زاویه ی نگاه در اشعارش چیزی فراتراز تماشاست،تماشای سختی ها وزشتی ها پیشاهنگی است که به فراخور اوضاع روزگار، روح وجانش را آزمود.

    امینی،شاعررنج ها ودردهایی است که باصراحت احساسش را برزبان جاری می کند. شاعرمتواضعی که متاسفانه نه خودش ونه آثارش به شهرت چندانی دست نیازیده است.رواست شاعرگمنامی که تمام زندگانیش درپاره ای ازآسیب های اجتماعی وسیاسی سپری شده،اینگونه مورد بی مهری وکم توجهی اهل ذوق وادب باشد؟!

می رفتم سر کوه

می دیدم که از شهر دور شده ام

اگر چه آن را می بینم

می آمدم از کوه

دامنه

پایین

 می دانستم که به شهرنزدیک شده ام

 هرچند که آن را نمی دیدم

 شاید چنین بود

یا چنین می نمود

 فاصله با «او» که من داشتم

 وبازی با فاصله

که او می خواست ... 1

    مفتون تجربه ی زندگانی خود رادرگذاراز عوالم مادی ومعنوی با مفهومی فراتردر اشعار ترکی اش منعکس می کند. حضورش دراین زمینه مزیتی انکار ناپذیراست که با ذوق شاعرانه ونیروی ابتکارخود، تحولی بس عمیق درادبیات ترکی به جانهاده است. درون مایه های شعرش چه فارسی وچه به زبان ترکی درمسائل اجتماعی- وطنی تأمل عالمانه ی وی را نشان می دهد که بیشتر مربوط به احساسات شاعرانه ای که دربرهه ای از زندگانیش با ویژگی های انعطاف پذیری و تغییر جلوه ، دوام خویش را حفظ کرده است.

       این تعمق وتامل به طورعادلانه ودورازهرگونه افراط و تفریط درجهت ارضای مخاطب می باشد. زیرا هیچ علمی با مراقبت و وظیفه شناسی به سرانجام نمی رسدمگراینکه برمجاهده وکوشش فردی متصف شده باشد. ناگفته نماندکه مللی ازعلم ِ نقدو تحلیل گسترده ی آن بهره می برد که تربیت صحیح آن در جهت درک ظرائف ادبیات وزیبایی های نهفته درآن را به خوبی تشخیص دهد؛چرا که نیروی نقد وبررسی چون و چراهای آن همه و همه به شور و هیجان، شکوفایی ،در پرتو انوار همین بارقه ها شکفته و پروش یافته و به بار می نشیند.  

    به هرحال نقدها ومعرفی هاو اشاره هایی به آثاراین شاعر آذربایجانی شده است ولی این اندک نمی تواند نیاز مخاطب امروز را برآورده کند.نکته ی دیگر اینکه استاد بزرگواریدالله امینی ،با بنده نوازی ِدیگر بارخودو با وجود بیماری و رنجوری ، همچنان شاعران جوان را مورد تشویق وحمایت معنوی قرار می دهند.

    دیگر مجموعه های مفتون عبارتند از:

«دریاچه»(1336)/«کولاک»(1344)/«انارستان»(1347)/«عاشیقلی کروان»(1358)/«فصل پنهان»(1370)/ «یک تاکستان احتمال»(1376)/«سپندخوانی روز»(1378)/عصرانه درباغِ رصدخانه» (1383)/ «بومرنگ» (1384) / «من وخزان وتو»(1385)/«شب 1002»(1386)/«اکنون های دور»(1387)/«ازپرسه ی خیال در اطراف وقت سبز»(1389)/«جشن واژه ها وحس ها وحال ها»(1391)،سرمه فام وخط نستعلیق، نهنگ یا موج و...درقلمرو نثر نیزآثاری چون: «سفری در سفینه ی حافظ »(1389) دارد که به بررسی وتصحیح غزل های حافظ براساس نسخ معتبرِ علامه قزوینی، هوشنگ ابتهاج و پرویز خانلری درکارنامه ی ادبی خود به ثبت رسانده است.

    مفتون درکنار سرودنِ شعر،کارهای علمی وپژوهشی نیزانجام داده است.ازجمله؛ درسال 1356کتاب «مسائل حقوقی با دکترمحمود سلجوقی»را که یک تحقیق حقوقی بود، به چاپ رساند.او بارها برای سخنرانی به انجمن ها و کنگره های هنری وادبی دعوت شده است.لازم به ذکر می باشد که«پژوهشی دراشعار مفتون امینی»با عنوان"خماری وخلسه ای"شش دفتر شعر وی را ازسال های 1391- 1383را در برمی گیرد. به نظر نگارنده همین شش دفترمی تواند ارضاء کننده ی اندیشه ودغدغه های اجتماعی،سیاسی، فرهنگی توام با پیشگفتارهای عمیق فلسفی شاعر باشد. وای کاش به قول مفتون ؛

«...شعر ما کاش که آموخته بود

دوسه رفتار از رود.»2

 

 

 


نوشته شده در جمعه 2 مهر 1395 ساعت 04:58 ب.ظ توسط سلبی ناز رستمی نظرات |


(تعداد کل صفحات:[cb:pages_total]) [cb:pages_no]
Template By : Pichak